Woody Allen và tài năng văn chương ẩn sau ánh đèn sân khấu điện ảnh

Woody Allen — tài năng văn chương bị che lấp bởi hào quang điện ảnh

Công chúng biết đến Woody Allen nhiều hơn qua tư cách đạo diễn và diễn viên với những tác phẩm điện ảnh làm nên tên tuổi như Annie Hall (1977), Hannah and Her Sisters (1986), Match Point (2005)... Song ít ai hay rằng ông còn là một cây bút văn chương đáng nể, người đã bắt đầu sự nghiệp viết lách từ rất sớm.

Vào cuối thập niên 1970, Allen khởi đầu đóng góp cho các tạp chí lớn như The New Yorker, New York Times. Phần lớn những sáng tác này về sau được tập hợp trong bốn hợp tuyển: Getting Even, Without Feathers (Tuyệt vọng lời), Side Effects (Lộn tùng phèo) và Mere Anarchy.

Nghệ thuật "non sequitur" trong Lộn tùng phèo

Xuất bản năm 1980, Lộn tùng phèo tập hợp 17 sáng tác ngắn thuộc nhiều thể loại khác nhau, được hoàn thành trong khoảng 1975 đến 1980 — từ tiểu luận, kịch bản sân khấu cho đến truyện ngắn — tất cả đều thấm đẫm phong cách trào phúng dí dỏm đặc trưng của Allen. Thủ pháp chủ đạo xuyên suốt tập sách là "non sequitur" — thuật ngữ gốc Latin mang nghĩa "không liền mạch, không nhất quán".

Trong nghệ thuật viết văn, "non sequitur" thường được vận dụng để tạo hiệu ứng hài hước: cách diễn đạt đứt quãng, phi logic, bẻ gãy tình huống theo hướng bất ngờ, buộc người đọc phải tự điền vào những "khoảng trống" bằng trí tưởng tượng và vốn hiểu biết riêng của mình.

Tuyệt chiêu của Allen là đưa ra một vấn đề triết học cao siêu trừu tượng, rồi tức khắc gắn nó với một hình ảnh đời thường thô ráp tưởng như chẳng ăn nhập gì: "Hắn ta đang mơ, Cloquet nghĩ, còn mình sống trong thực tại. Cloquet ghét thực tại nhưng nhận ra rằng đó là chốn duy nhất kiếm được miếng bít tết ngon".

Tác phẩm đáng chú ý: Tình tiết Kugelmass

Trong Lộn tùng phèo, nổi bật nhất là truyện ngắn Tình tiết Kugelmass — tác phẩm từng đoạt giải O. Henry cho truyện ngắn xuất sắc nhất năm 1978. Khác với phần còn lại của tập sách vốn lạm dụng non sequitur, truyện đi theo một cốt truyện chắt lọc và nhiều chiều hơn.

Sidney Kugelmass, vị giáo sư ngành nhân văn tại Đại học New York, chán ghét cuộc hôn nhân buồn tẻ, tìm đến ảo thuật gia bí ẩn mang tên "Persky Vĩ đại" để thực hiện giấc mơ kỳ dị: bước hẳn vào trong trang sách để hẹn hò cùng các nhân vật nữ hư cấu. Kugelmass chọn tác phẩm của Flaubert rồi bắt đầu một mối tình kỳ lạ với bà Bovary...

Cốt truyện này về sau trở thành chất liệu căn cốt cho bộ phim The Purple Rose of Cairo (1985) do chính Allen thực hiện, trong đó nhân vật Cecelia cũng bị cuốn vào thế giới của một bộ phim Hollywood lãng mạn.

Nhìn đời qua lăng kính hài hước — triết lý sống của Allen

Các nhân vật trong Lộn tùng phèo đều mang một màu sắc thần kinh nào đó — giống hệt con người Allen, người tự thừa nhận mắc cùng lúc cả chứng sợ không gian chật hẹp lẫn nơi trống trải. Họ không đến mức phải vào trại tâm thần, nhưng đủ để "được" chịu đựng cuộc đời theo cách của riêng mình.

Khoa học, văn học, chính trị, triết học, tâm linh... — mọi chiều kích của cuộc sống, khi chiếu qua lăng kính của Allen, đều bỗng trở nên hóm hỉnh, lôi cuốn mà vẫn thâm trầm sâu sắc. Dùng hài hước để đối phó với những nghịch cảnh của đời — đó chính là cách Allen tồn tại và sáng tác.

Tìm đọc Lộn tùng phèo và các tác phẩm của Woody Allen tại truyennguoc.com.