Vì sao Vũ Bằng đặt tên hồi ký làm báo là 'Bốn mươi năm nói láo'?

Cái tên lạ lẫm và ý nghĩa ẩn chứa bên trong

Goethe từng cho rằng nghề báo sinh ra để phục vụ sự giải trí của con người. Còn nhà thơ Baudelaire thì quan niệm báo chí chẳng qua chứa đựng những thứ kinh hoàng như chiến tranh, tội ác và chết chóc. Hai quan điểm đó được Vũ Bằng trích dẫn ngay trong phần mở đầu cuốn hồi ký của mình.

Nghe sơ qua, những nhận xét đó dường như ăn khớp với cái tên Bốn mươi năm "nói láo". Thế nhưng quan niệm làm báo của Vũ Bằng lại hoàn toàn đối lập với cái nhìn khinh bạc nghề báo của Goethe hay Baudelaire.

Tác giả không chọn tên Bốn mươi năm làm báo mà quyết định đặt tên Bốn mươi năm "nói láo", bởi theo ông: "Nói láo là một vinh dự, làm nghề nói láo là làm một nghề đặc biệt ít ai dám đem ra khoe khoang".

Vũ Bằng và triết học của người cầm bút

Vũ Bằng mượn bốn câu thơ của Bồ Tùng Linh ở đầu tập truyện bất hủ Liêu trai chí dị:

Nói láo mà chơi, nghe láo chơi
Giàn dưa lún phún hạt mưa rơi
Chuyện đời đã chán không buồn nhắc
Thơ thẩn nghe ma kể mấy lời.

Theo ông, Bồ Tùng Linh tự hào khi làm cái nghề nói láo, và thiên hạ cũng chẳng ngại ngùng gì khi nghe láo. Tự nhận mình là người ưa nói láo, nhưng lối nói láo của ông còn ý nghĩa hơn là kể lể chuyện xấu xa của đời.

Khi người đời bảo "làm báo nói láo ăn tiền", Vũ Bằng giải thích rằng nhà báo nghe câu đó ngoài mặt có vẻ thản nhiên, nhưng bên trong thực ra giận lắm: tại sao một nghề cao quý như nghề báo, gánh vác sứ mệnh dẫn dắt dư luận, phụng sự quyền lực thứ tư của xã hội, lại bị gán tiếng là nghề nói láo?

Bốn thập kỷ cầm bút không nghỉ

Thuở nhỏ, Vũ Bằng ngồi trông coi hiệu sách của gia đình và ấp ủ giấc mơ được thấy bài viết của mình trên mặt báo. Ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường dưới vòng kiểm soát nghiêm ngặt của người Pháp, ông cùng bạn bè bí mật thực hiện tờ Hồn nước Nam — một nguyệt san về tinh thần yêu nước và dân tộc. Dù gia đình muốn ông sang Paris học y khoa, Vũ Bằng quyết bỏ học để dấn thân vào con đường báo chí.

Từ đó, ông rong ruổi từ tòa báo này sang tòa báo khác, từ chủ bút tờ này đến tờ kia. Không thỏa mãn với miền Bắc, ông lại vào Nam tiếp tục con đường cầm bút. Hồi ký của ông vì vậy không chỉ là câu chuyện đời một người mà còn là tấm gương phản chiếu toàn bộ lịch sử báo chí Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 đến 1954 ở Hà Nội, và từ 1954 đến 1969 ở Sài Gòn.

Bạn đọc sẽ tìm thấy trong sách hình ảnh những tờ báo xưa như Đông Tây, Nhật Tân, Trung Bắc Tân văn, Vịt Đực, Tiểu thuyết Thứ Bảy, Trung Bắc Chủ Nhật, Tiếng Dân, Công Luận, Lửa Sống... cùng chân dung những tên tuổi lừng lẫy làng báo như Nguyễn Văn Vĩnh, Hoàng Tích Chu, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Tam Lang...

Tình yêu nghề sâu nặng ẩn sau lớp tự trào

"Để lòng lên bàn tay, tôi chỉ thấy mình là một anh nói láo trường kỳ, nói láo vô tội vạ, nói láo ra tiền, để rốt cuộc mang lấy cái nghiệp vào thân, không sao gỡ ra được, đành phải tiếp tục nói láo cho đến chết", Vũ Bằng thừa nhận.

Chính vào khoảnh khắc thành thật nhất với bản thân, khi ông phơi bày tất cả cho thiên hạ nhìn thấy, tình yêu với nghề báo lại hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Chữ "nói láo" ông dùng chứa đầy ngụ ý — chỉ những chuyện hậu trường làng báo mà ông kể ra như chuyện "nói chơi cho vui".

Thế nhưng những câu chuyện tưởng như "láo lếu" ấy lại giúp người đọc hôm nay nhận ra biết bao sự thật của một giai đoạn báo chí, và hiểu được những con người đã dốc tâm dốc lực, thậm chí hy sinh cả gia tài vì nghề. Đó chính là giá trị bền vững mà Bốn mươi năm "nói láo" lưu lại cho đến tận hôm nay.

Tìm đọc cuốn sách tại Truyện Ngược.