Vì sao tiểu thuyết 'Nỗi Buồn Chiến Tranh' lại được thế giới đón nhận nồng nhiệt?

Buổi thuyết trình khoa học về sức ảnh hưởng quốc tế của Nỗi Buồn Chiến Tranh

Vào chiều ngày 15/7, khoa Văn học thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã tổ chức buổi thuyết trình học thuật với chủ đề "Tầm ảnh hưởng quốc tế của tiểu thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh".

Buổi thuyết trình có sự hiện diện đặc biệt của nhà văn Bảo Ninh - tác giả của tác phẩm - cùng đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên khoa Văn học. Trong gần hai giờ đồng hồ, Giáo sư Tiến sĩ Laichen Sun đã trình bày sâu sắc về sức lan tỏa của tác phẩm trên trường quốc tế, đồng thời phân tích những lý do khiến giới nghiên cứu học thuật toàn thế giới đặc biệt quan tâm đến cuốn tiểu thuyết này. GS Laichen Sun hiện công tác tại Đại học bang California tại Fullerton (Mỹ), đảm nhiệm chức vụ Tổng biên tập Tạp chí Chuỗi dịch thuật nước ngoài tại Đông Nam Á, và là thành viên Hội đồng quản trị Hiệp hội Châu Á về lịch sử thế giới.

Những đánh giá đáng chú ý từ giới chuyên môn quốc tế

Mở đầu phần trình bày, GS Laichen Sun điểm qua một loạt nhận xét từ các học giả và tổ chức có uy tín trên thế giới về tác phẩm:

Ông Phạm Xuân Nguyên, cựu Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, nhận định: "Kể từ khi Nỗi Buồn Chiến Tranh ra mắt, cách nhìn nhận và miêu tả về cuộc chiến tranh tại Việt Nam đã sang một trang mới hoàn toàn".

Nhà xuất bản du lịch danh tiếng Lonely Planet (trụ sở tại Melbourne, Australia) khuyến nghị: "Trước khi đặt chân đến Việt Nam, hãy đọc Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh".

Nhà văn kiêm đạo diễn người Anh Charlie Raman từng tuyên bố: "Mọi trường học trên toàn thế giới đều nên đưa cuốn tiểu thuyết này vào chương trình học".

Nhà văn Hàn Quốc nổi tiếng Kang Young Ha đánh giá: "Đây là tác phẩm vượt ra ngoài ranh giới thời gian và không gian, chạm tới nhiều thế hệ độc giả khác nhau".

Công trình nghiên cứu công phu của GS Laichen Sun

GS Laichen Sun kể lại rằng ông đã đầu tư rất nhiều công sức và tâm huyết để nghiên cứu tác phẩm của Bảo Ninh khi nhận lời viết lời giới thiệu cho bản dịch tiếng Trung của cuốn tiểu thuyết. Sau khi đọc xong, ông hoàn thành bài giới thiệu dài đến 97 trang - tương đương khoảng 70.000 chữ tiếng Trung, trong đó riêng phần tóm tắt đã chiếm 6.000 chữ.

Theo GS Laichen Sun, hiện có hàng trăm công trình nghiên cứu học thuật trên khắp thế giới lấy Nỗi Buồn Chiến Tranh làm đối tượng tìm hiểu. Tác phẩm không chỉ đáng được nghiên cứu vì vai trò thúc đẩy hòa bình tại châu Á, mà còn vì nó giúp người đọc thấm thía giá trị của hòa bình và hiểu rõ sự tàn khốc không thể chấp nhận của chiến tranh.

Ông cũng biên soạn các phụ lục chi tiết kèm theo nhiều số liệu thống kê: danh mục các công trình học thuật trích dẫn tác phẩm, những buổi phỏng vấn nhà văn Bảo Ninh, danh sách các trường đại học và trung học đưa tiểu thuyết vào chương trình giảng dạy, cùng các ngôn ngữ mà tác phẩm đã được dịch sang.

Tầm vóc của tác phẩm trên bản đồ văn học thế giới

Tính đến thời điểm hiện tại, tiểu thuyết đã được chuyển ngữ sang 15 thứ tiếng với 18 phiên bản khác nhau (riêng tiếng Nhật, tiếng Hàn và tiếng Trung mỗi ngôn ngữ có hai bản dịch). Các ngôn ngữ bao gồm: Anh, Hà Lan, Đan Mạch, Thụy Điển, Pháp, Đức, Ba Tư, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ba Lan và Thái Lan. Phần lớn các bản dịch xuất phát từ bản tiếng Anh và dù chưa hoàn toàn chính xác, chúng vẫn thu hút được sự quan tâm rộng rãi của độc giả quốc tế.

GS Laichen Sun dành những lời trân trọng nhất cho tác phẩm: "Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh đã góp phần đưa tên tuổi Việt Nam vươn ra thế giới. Đây là tiểu thuyết tiếng Việt được chuyển dịch ra nhiều ngôn ngữ nhất, là tác phẩm văn học nổi tiếng nhất của Việt Nam từ trước đến nay - một trong những tiểu thuyết vĩ đại nhất thế kỷ và là cuốn sách về chiến tranh được đánh giá cao nhất trong thế kỷ XX".

Sức ảnh hưởng của tác phẩm không dừng lại ở văn học mà còn lan tỏa sang nhiều ngành như tâm thần học, tâm lý học, sử học và các khoa học nhân văn khác. Tác phẩm được giảng dạy rộng rãi tại các trường đại học ở Mỹ và nhiều quốc gia, được xếp ngang hàng với những tác phẩm kinh điển và giữ vị trí trang trọng trong các chương trình học thuật. Bên cạnh đó, nó còn là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà văn quốc tế trong hành trình sáng tác.

GS Laichen Sun chia sẻ rằng sau khi đọc Nỗi Buồn Chiến Tranh, ông đã thực sự bị xúc động và tác phẩm đã thay đổi cả phương pháp giảng dạy lịch sử của ông. Suốt hơn 10 năm đứng lớp, ông luôn yêu cầu sinh viên đọc tác phẩm để hiểu sâu hơn về lịch sử Việt Nam, về những mất mát mà chiến tranh để lại, từ đó nuôi dưỡng thái độ căm ghét chiến tranh và biết ơn hòa bình.

Nhà văn Bảo Ninh và câu chuyện hình thành tác phẩm

Nhà văn Bảo Ninh bày tỏ rằng chính nhờ bài thuyết trình của GS Laichen Sun, ông mới thực sự nhận thức được mức độ chú ý mà cộng đồng quốc tế dành cho tác phẩm của mình. Tuy nhiên, ông cũng lo lắng trước thực tế yên lặng của văn học Việt Nam - khi nhiều tác phẩm có giá trị vẫn chưa được chuyển dịch sang ngôn ngữ khác. Ông đề nghị GS Laichen Sun, với vị thế và mạng lưới học thuật rộng khắp, tiếp tục đưa thêm nhiều tác phẩm văn học Việt Nam đến với độc giả thế giới.

Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh lần đầu ra mắt năm 1990 dưới cái tên do ban biên tập chọn: Thân Phận Của Tình Yêu. Một năm sau, tác phẩm được tái bản với tiêu đề do chính tác giả đặt: Nỗi Buồn Chiến Tranh.

Bút pháp mang tính cách mạng về đề tài chiến tranh

Sự xuất hiện của cuốn tiểu thuyết đánh dấu một bước chuyển mình mang tính lịch sử trong văn học Việt Nam, mở ra cách viết và góc nhìn hoàn toàn mới về chiến tranh. Nếu như trước đây, chiến tranh thường được tái hiện qua lăng kính cộng đồng với hình tượng con người được đề cao từ góc độ xã hội, được tôn vinh vẻ đẹp anh hùng trong mạch kể tuyến tính, thì Nỗi Buồn Chiến Tranh mang đến lối viết hoàn toàn khác biệt: đề cao tính cá nhân hóa trong hư cấu, xây dựng nhân vật từ chiều sâu tâm lý, tái hiện cuộc chiến chủ yếu qua góc độ bi kịch, với kết cấu theo dòng ý thức và kỹ thuật tiểu thuyết lồng trong tiểu thuyết.

Sự đổi mới về tư duy và bút pháp ấy khiến hình ảnh chiến tranh và những con người bước ra từ cuộc chiến hiện lên chân thực, phức tạp, đa diện và đầy ám ảnh. Tác phẩm như hành trình dẫn dắt người đọc đến với chân lý: chiến tranh là nỗi đau khủng khiếp, nhưng chính việc cùng chịu đựng nỗi đau đó lại là kho báu vô giá giúp những người lính vượt qua - và hòa bình là điều linh thiêng nhất của nhân loại.

Tác phẩm cũng mở ra một con đường tìm kiếm cách viết mới về chiến tranh, trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho nhiều tác phẩm văn học ra đời về sau.

Bạn có thể tìm đọc Nỗi Buồn Chiến Tranh tại Truyện Ngược.