Thị trường sách điện tử Việt Nam và sự thoái trào

Năm 2015, Cục Xuất bản, In và Phát hành ghi nhận đăng ký xuất bản 76.300 tên sách, trong đó có 2.774 xuất bản phẩm dạng điện tử. Tuy nhiên, khi thực tế phát hành, chỉ hơn 1.100 đầu sách điện tử thực sự đến tay người đọc với 3,7 triệu lượt bán. Phần lớn trong số này được chuyển đổi từ bản in hoặc ra mắt song hành cùng bản in. Hơn 5 năm trôi qua, liệu các doanh nghiệp có thực sự mặn mà với thị trường này không?

Công cuộc thoái trào

Năm 2007, khi Amazon tung ra thiết bị đọc sách điện tử (ebook), làn sóng đón nhận nồng nhiệt của người dùng khiến không ít chuyên gia tiên đoán về cái chết không tránh khỏi của sách in. Nhưng làn sóng đó đã không duy trì được lâu. Theo báo cáo của Hiệp hội Xuất bản Mỹ, từ giữa năm 2013, đà tăng trưởng của ebook tại Mỹ không còn ở mức hai hay ba chữ số — chỉ tăng 5% trong quý đầu.

Sự khó khăn của ebook càng được khẳng định khi cuối năm 2015, sau hơn 20 năm hoạt động trực tuyến, Amazon quyết định khai trương hiệu sách in truyền thống tại Seattle. Với thị trường Việt Nam, sách in vẫn là xu hướng chủ đạo — cả người đọc lẫn nhà xuất bản đều khá ngại ngần với ebook vì nhiều nguyên nhân khác nhau.

Tham gia thị trường ebook từ những ngày đầu, Phương Nam vẫn xác định ebook chỉ là khoản đầu tư "đón đầu xu thế" — để không bỏ lỡ nếu thị trường bùng phát, chứ không tập trung đầu tư mạnh. "Chúng tôi vẫn tiếp tục theo dõi và chờ những tín hiệu tích cực hơn từ phía thị trường", đại diện Phương Nam Book cho biết.

Sự thận trọng này không phải không có lý. Thực tế là ebook vẫn chưa được thị trường nhìn nhận như một mặt hàng kinh doanh thực thụ. Trên các diễn đàn mạng, ebook được rao bán với giá rất thấp hoặc thậm chí chia sẻ miễn phí tràn lan không kiểm soát.

Theo đại diện Ybook, không tính chi phí đầu tư ban đầu, riêng chi phí số hóa tối thiểu một đầu sách do chính nhà xuất bản thực hiện đã hơn 1 triệu đồng. Với những đơn vị phải thuê ngoài, con số này tăng lên hơn gấp rưỡi. Doanh thu cả năm 2015 của Ybook mới vượt ngưỡng 3 tỷ đồng, trong khi đơn vị này chấp nhận lỗ từ 600 đến 800 triệu đồng mỗi năm cho mảng ebook.

Ách tắc trong khâu phát hành

Trái ngược với thái độ thận trọng của Phương Nam, nhiều đơn vị vẫn kiên định với hướng đi của mình dù chưa dám tuyên bố có lãi, như Alezaa, Vinabook...

Đầu năm 2015, nhà sách trực tuyến Tiki gây bất ngờ khi tuyên bố gia nhập cuộc chơi ebook sau khi nhận được những khoản đầu tư lớn từ các quỹ mạo hiểm. Với nền tảng phân phối sách trực tuyến sẵn có, bước mở rộng sang ebook của Tiki cho thấy những tính toán dài hạn của đơn vị này với thị trường sách.

"Thực tế thị trường ebook hiện nay đang theo kiểu mạnh ai nấy làm. Mỗi đơn vị tự xây kênh phân phối riêng, ứng dụng riêng — điều này không hề thuận lợi cho người dùng", đại diện Ybook nhận xét. Do đó, nếu có một đơn vị đứng ra làm phát hành thống nhất cho ebook, thị trường mới có cơ hội bứt phá.

Đã xuất hiện những tín hiệu ban đầu về các cá nhân tự xuất bản ebook thay vì in sách truyền thống. Điển hình là bộ Nhiếp ảnh Việt Nam 30 năm giữ nước của tác giả Nguyễn Đức Chính. Thay vì in sách với chi phí lên đến 3 tỷ đồng, tác giả chọn xuất bản ebook với chi phí chỉ khoảng 50 triệu đồng cho 9 tập.

Theo đại diện Ybook, đến nay đã có hơn 50 tác giả chọn ebook làm kênh xuất bản. Dù chưa có những cái tên đủ tầm tạo ra "best-seller" ebook, xu hướng này cho thấy dịch vụ xuất bản ebook trong tương lai cũng sẽ phát triển tương tự như liên kết xuất bản hiện nay.

Bài toán bản quyền

Sau 5 năm đầu tư nghiêm túc vào ebook, Ybook đã tích lũy được 50.000 tựa sách nhưng vẫn chưa dám giao sản phẩm cho các đơn vị khác cùng phát hành.

"Vấn đề bản quyền là rào cản lớn nhất. Chỉ cần đối tác sơ suất một chút, file ebook có thể bị đánh cắp ngay. Chưa kể, chất lượng file ebook hoàn toàn đủ để dùng in sách lậu. Nếu không quản lý chặt chẽ, phát hành ebook đại trà rất dễ gây tổn hại đến thị trường sách in", Giám đốc NXB Trẻ (đơn vị chủ quản Ybook) bày tỏ.

Khi chưa tháo gỡ được nút thắt phát hành, cách các đơn vị có thể làm là tập trung xây dựng kho nội dung thật phong phú và vạch ra những chiến lược kinh doanh hiệu quả hơn để kích cầu thị trường.

Trong khi chờ đợi những đột phá mới, các đơn vị này tập trung vào quảng bá để người dùng nhận biết ứng dụng đọc sách của mình. "Chúng tôi đang tiếp cận các nhà sản xuất thiết bị để ứng dụng được cài đặt mặc định trên sản phẩm. Chỉ có như vậy Ybook mới có cơ hội tiếp cận người dùng một cách tự nhiên", Giám đốc NXB Trẻ chia sẻ.

Theo Doanhnhansaigon