Tại sao truyện cổ tích Tấm Cám có nhiều cái kết khác nhau?

Cái kết gây sóng gió trên mạng xã hội

Thời gian gần đây, mạng xã hội rộ lên hình ảnh chụp một cái kết đậm chất "rùng rợn" của truyện cổ tích Tấm Cám do NXB Văn hóa - Văn nghệ biên soạn: Sau khi dội nước sôi lên người Cám, Tấm đem xác em muối mắm rồi gửi tặng mẹ kế, nói đó là quà của con gái gửi về. Người dì ghẻ không hay biết, đem ra thưởng thức, đến khi thấy đầu lâu của con thì ngã lăn ra chết. Câu chuyện kết lại với lời bình hả hê: "Thật đáng đời hai mẹ con tham lam ganh tị".

Cộng đồng mạng lập tức lên tiếng chỉ trích cái kết này vừa mang tính phản giáo dục, vừa chứa đựng yếu tố bạo lực nặng nề, hoàn toàn không phù hợp với độc giả nhỏ tuổi.

Nhiều cách kết thúc khác nhau tồn tại song song

Cuốn Tấm Cám in trong bộ "Truyện cổ tích Việt Nam" của NXB Văn học cũng chọn cái kết mang đến cái chết thảm khốc cho hai mẹ con Cám. Độc giả Hùng Sơn (sinh 1993) lý giải rằng cái kết "muối mắm" phản ánh "nỗi căm phẫn của dân gian", mang tính răn đe tượng trưng không cho cái ác có cơ hội hồi sinh. Ngược lại, Phương Hoa (sinh 2001, Ba Đình, Hà Nội) đặt ra câu hỏi liệu cô Tấm có đã biến thành kẻ ác và xảo quyệt hay không, vì hình ảnh người con gái hiền hậu của cô dường như bị lu mờ đi ít nhiều.

Trong bộ Truyện Cổ tích Việt Nam đặc sắc do Phúc Hải tuyển chọn (NXB Văn học), cô Tấm sai lính dội nước sôi giết chết Cám, trong khi mẹ kế "uất lên chết theo con". Phiên bản này đã lược bỏ đoạn Tấm làm mắm Cám. Học sinh Tôn Huyền Trang (lớp 10, THPT Phan Đình Phùng, Hà Nội) nhận xét: "Tấm tự tay ra tay với người em gái ruột. Một cô gái dịu dàng sao có thể hành động như vậy?", đồng thời bày tỏ rằng hình ảnh cô Tấm sẽ đẹp hơn nếu không dùng những biện pháp tàn bạo để xử lý kẻ xấu.

Phiên bản được đưa vào sách giáo khoa

SGK Ngữ Văn lớp 10 đưa Tấm Cám vào chương trình với cái kết đã được rút gọn đáng kể. Phần ghi nhớ xác định hình tượng Tấm thể hiện "sức sống mãnh liệt của con người trước sự chà đạp của kẻ ác, là sức mạnh của chính nghĩa chiến thắng cái xấu". Cô Minh Hà (giáo viên THPT Trương Định, Hà Nội) phân tích: "Tấm tự tay tạo ra một hành động ác mới. Giết người là điều tàn nhẫn và sai trái trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Đây không phải là biểu hiện của người thiện lương và cái kết này không mang lại bài học giáo dục đúng đắn".

Những lựa chọn nhẹ nhàng và nhân văn hơn

Chị Nguyễn Anh Tú (Hoàng Mai, Hà Nội) bày tỏ sự đồng tình với cái kết trong Truyện cổ tích Việt Nam - Mẹ kể con nghe của NXB Mỹ Thuật: hai mẹ con Cám chết vì sét đánh trên đường hồi hương — một kết thúc hoàn toàn do trời đất và số phận an bài. Theo chị Tú, cách kết thúc này vừa giữ nguyên vẹn phẩm chất hiền lành và bao dung vốn có của cô Tấm, vừa thể hiện niềm tin của con người vào quy luật nhân quả: thiện thắng ác, người tốt được hưởng hạnh phúc, kẻ xấu phải lãnh hậu quả.

NXB Mỹ Thuật trong bộ Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam song ngữ lại chọn cách không nêu rõ số phận cụ thể, chỉ ghi nhận mẹ con Cám "bị trừng trị thích đáng". Chị Lan Hương (Hàng Trống, Hà Nội) giải thích lý do chọn cuốn này cho con: thông điệp "Tấm được hạnh phúc bên vua, mẹ con Cám chịu trừng phạt" đã đủ để truyền tải ước muốn "ở hiền gặp lành" của người Việt.

Tranh luận về giá trị giáo dục của các phiên bản

Cũng của NXB Văn học, nhưng trong bộ Truyện cổ tích Việt Nam dành cho thiếu nhi, cô Tấm lại bị nhận xét là quá thụ động và yếu ớt khi phải nhờ nhà vua ra tay dẹp loạn. Chị Tú Anh (36 tuổi, Thuốc Bắc, Hà Nội) nhận định: "Sau bao nhiêu lần bị mẹ con Cám hãm hại, Tấm không một lần đứng lên phản kháng. Cô trở nên nhu mì, thiếu bản lĩnh, không có cá tính", và cái kết này dễ gieo vào đầu trẻ thói quen thụ động, ỷ lại vào người khác.

"Cái kết trong Truyện cổ tích Việt Nam của NXB Văn học là hợp lý nhất", chị Mỹ Phương (Nguyễn Công Trứ, Hà Nội) đưa ra đánh giá. Theo chị, Tấm trở về đoàn tụ với nhà vua sau muôn vàn gian khổ, còn mẹ con Cám vì xấu hổ mà tự rời đi là cách kết phù hợp để dạy trẻ biết nhận lỗi và chịu trách nhiệm, trong khi Tấm vẫn giữ được tấm lòng bao dung và nhân hậu của mình.