Sách miễn phí trên mạng: Quyền lợi tác giả đi về đâu?

Việc Ban Bản quyền Hội Nhà văn Việt Nam (VLCC) chuyển nhượng quyền khai thác tác phẩm của 189 nhà văn cho thư viện điện tử Waka trong một năm với mức giá 50 triệu đồng đã kéo theo nhiều câu hỏi về cơ chế thỏa thuận bản quyền giữa các tác giả và tổ chức này.

Gần đây, nhà văn Nguyễn Văn Thọ lên tiếng phản đối vì không hề hay biết tiểu thuyết Quyên của mình đã được đưa lên Waka cho độc giả đọc miễn phí. Tuổi Trẻ ghi nhận góc nhìn của các nhà văn về sự việc này.

Nhà văn Nguyễn Văn Thọ: Waka không sai nhưng VLCC sai

Sống nhiều năm ở phương Tây, tôi hiểu rõ rằng bán quyền sách in và bán quyền khai thác trên nền tảng số là hai lĩnh vực riêng biệt hoàn toàn. Khi Waka mua trọn gói bản quyền 189 tác phẩm, về mặt pháp lý họ có quyền phân phối đến tay độc giả với bất kỳ mức giá nào, kể cả 0 đồng.

Tôi phản đối việc bán tác phẩm của chúng tôi với điều khoản như vậy. Không những không đem lại lợi ích kinh tế thực sự cho các nhà văn Việt Nam mà còn xúc phạm đến danh dự của họ.

Về mặt lý lẽ, Waka không sai – nhưng VLCC sai. Khi VLCC chuyển nhượng bản quyền, các nhà văn không biết tác phẩm mình đang được bán cho ai và đưa đến đâu. Chúng tôi cũng có phần thiếu cẩn thận khi không đọc kỹ văn bản ủy quyền từ đầu.

Vì không nắm được VLCC đã bán bản quyền cho đơn vị nào, lúc đầu tôi lầm nghĩ Waka tự lấy tác phẩm mà không có sự cho phép.

Hơn nữa, xét về khía cạnh kinh tế: 50 triệu chia đều cho 189 tác phẩm, mỗi tác giả chỉ nhận được vài trăm nghìn đồng mỗi năm – một con số thực sự không có ý nghĩa. Vì vậy, tôi sẽ thu hồi ủy quyền đã giao cho VLCC bảo hộ tác phẩm của mình.

Tiểu thuyết Quyên được phép đọc miễn phí trên nền tảng Waka

Nhà thơ Đỗ Hàn (Phó Giám đốc VLCC): Ủy quyền hay không là quyền của tác giả

Trong văn bản ủy quyền, các nhà văn đã trao cho VLCC ba quyền gồm: quyền lưu giữ, quyền khai thác và quyền bảo vệ tác phẩm. Trên cơ sở đó, VLCC ký hợp đồng bán bản quyền với Công ty Vega (đơn vị chủ quản Waka) là hoàn toàn đúng pháp luật.

Trước khi ký kết với Công ty Vega, chúng tôi cũng đã kiểm tra xem các tác giả có bán độc quyền cho đơn vị nào chưa. Vì chưa có trường hợp nào, VLCC mới tiến hành hợp đồng để khai thác trên môi trường số – đây là điều hoàn toàn hợp lý.

Waka lựa chọn 189 tác phẩm để thử nghiệm trên nền tảng kỹ thuật số và thanh toán 50 triệu đồng cho thời hạn một năm. Cuối năm, chúng tôi sẽ quyết toán và trả nhuận bút theo đúng hợp đồng: tác giả nhận 80%, VLCC nhận 20%.

Tuy nhiên, tôi thừa nhận nhà văn Nguyễn Văn Thọ có hai điểm nêu ra hoàn toàn xác đáng: Thứ nhất, VLCC lẽ ra phải thông báo trước cho các tác giả khi bán bản quyền để tránh bất ngờ – đây là bài học chúng tôi sẽ rút kinh nghiệm. Thứ hai, hợp đồng với Waka không có điều khoản cho đọc miễn phí, nên khi phát sinh tình huống này chúng tôi cũng không biết cho đến khi nhà văn Nguyễn Văn Thọ phản ánh. Chúng tôi đã ngay lập tức liên hệ với Waka yêu cầu dừng hình thức đọc miễn phí.

Về việc nhà văn Nguyễn Văn Thọ muốn hủy ủy quyền, đó hoàn toàn là quyền của ông – VLCC tôn trọng và không can thiệp, vì việc ủy quyền cho VLCC hoàn toàn trên tinh thần tự nguyện.

Các nhà văn Nguyễn Quang Thiều, Trần Nhã Thụy và nhà thơ Phan Hoàng trong một buổi giao lưu tác phẩm

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam): Quyền lợi nhà văn không bị xâm phạm

Nhiều năm qua, VLCC đã không ngừng nỗ lực thu hồi bản quyền từ NXB Giáo Dục, Đài Tiếng nói Việt Nam... Dù số tiền nhuận bút chỉ là vài đồng, tôi và nhiều đồng nghiệp vẫn thấy quyền lợi của mình được bảo vệ nghiêm túc.

Trong phạm vi ủy quyền của bản thân, tôi đã giao cho VLCC toàn quyền bảo hộ và đại diện ký kết với bên thứ ba để tác phẩm được phổ biến, xuất bản hoặc tái sử dụng theo đúng quy định pháp luật. Vì vậy khi VLCC thực hiện điều đó, họ không cần hỏi lại tôi, trừ những hợp đồng đặc biệt quan trọng. Có lẽ nhà văn Nguyễn Văn Thọ chưa đọc kỹ điều khoản này trong văn bản ủy quyền.

Khi VLCC cho phép bên thứ ba sử dụng tác phẩm theo đúng quy định pháp luật, quyền lợi của nhà văn không hề bị mất vì tất cả đều có căn cứ pháp lý rõ ràng.

Còn việc Waka định giá đọc là 0 đồng, theo tôi khi một công ty đã mua bản quyền đầy đủ, họ có toàn quyền quyết định cách thức phân phối – bán lại hay cho đọc miễn phí đều là quyền của họ. Khi Waka đã mua bản quyền 189 tác phẩm trong một năm, việc sử dụng thế nào là quyền trong khuôn khổ luật định.

Mục tiêu cao nhất của nhà văn là tìm mọi cách để tác phẩm đến được với số lượng bạn đọc rộng nhất. Còn đơn vị mua bản quyền, họ có quyền sử dụng theo cách của mình – miễn là không vi phạm pháp luật.

Theo tuoitre.vn