Patrick Modiano - nhà thám hiểm quá khứ của văn học Pháp

Patrick Modiano - nhà văn Nobel khám phá miền quá khứ

Tháng 10 năm 2014, tiểu thuyết gia người Pháp Patrick Modiano được xướng tên trong lễ trao giải Nobel Văn chương, trở thành đại diện thứ 15 của văn học Pháp chinh phục danh hiệu danh giá này. Trước ông, người đồng hương Jean-Marie Gustave Le Clézio cũng đã vinh dự nhận giải thưởng tương tự vào năm 2008.

Quyết định của Viện Hàn lâm Thụy Điển năm đó khiến cả giới văn học lẫn bản thân nhà văn đều bất ngờ. Hai cái tên được nhiều người dự đoán hơn cả là Haruki Murakami và Ngugi Wa Thiong'o. Nhưng vinh quang đã mỉm cười với Modiano ở tuổi 69, khi ông ghi tên mình vào danh sách những người chinh phục giải thưởng văn chương uy tín nhất hành tinh.

Tuổi trẻ tài cao - hành trình giải thưởng của Patrick Modiano

Patrick Modiano vốn không xa lạ với các giải thưởng văn học. Năm 1968, khi mới tròn 23 tuổi, ông đã ẵm cùng lúc hai giải Roger Nimier và Fenéon cho tiểu thuyết ra mắt đầu tiên Quảng trường ngôi sao. Năm 1970, ông tiếp tục ghi dấu ấn với giải Goncourt danh giá cho Phố những cửa hiệu u tối (tựa Pháp: Rue des boutiques obscures) - tác phẩm đến nay vẫn được coi là đỉnh cao sự nghiệp của ông. Năm 2000, ông nhận giải Paul-Morand hạng mục "Cống hiến trọn đời".

Hai chủ đề xuyên suốt trong sáng tác

Toàn bộ văn nghiệp của Patrick Modiano xoay quanh hai trục tư tưởng trung tâm: hành trình đi tìm bản thân và nỗi bất lực của con người trước những biến thiên hỗn loạn của thời đại. Những nhân vật trong tiểu thuyết của ông thường mang theo quá khứ mờ nhạt và không ngừng khao khát tìm về chính mình như một cách khẳng định sự tồn tại.

Chính niềm đam mê khám phá ký ức và quá khứ này đã khiến Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển, Peter Englund, nhận định: "Patrick Modiano có thể xem như Marcel Proust trong thời đại của chúng ta".

Tuổi thơ bất hạnh - nguồn cảm hứng sáng tác

Cha của Modiano là Albert Modiano - người Pháp mang dòng máu Do Thái, cuộc sống bấp bênh không nghề nghiệp ổn định, từng lẩn tránh nghĩa vụ quân sự trong Thế chiến II. Mẹ ông là Louisa Colpeyn, nữ diễn viên người Bỉ. Họ gặp nhau trong thời kỳ đất Pháp bị quân phát xít chiếm đóng rồi nên duyên chồng vợ. Patrick chào đời vào năm 1945.

Trong khi cha mải mê với những phi vụ làm ăn thất bại, mẹ thì liên tục đi lưu diễn xa, tuổi thơ của Patrick lớn lên trong thiếu vắng hơi ấm gia đình, trải qua những năm tháng ở ký túc xá trường nội trú.

Người em trai Rudy là điểm tựa tinh thần duy nhất của Patrick, thế nhưng Rudy đã ra đi mãi mãi năm 1957 khi mới lên 10 vì bệnh bạch cầu. Mất mát này khắc sâu vết thương khó lành trong tâm hồn nhà văn. Những chủ đề về cái chết, sự chia ly, nỗi cô đơn và khoảng trống vô hình cứ thế hiện lên trong các tiểu thuyết đầu tay của ông như một cách tưởng nhớ đến người em yêu dấu.

Tác phẩm được dịch sang tiếng Việt

Độc giả Việt Nam bắt đầu tiếp xúc với thế giới văn chương Modiano từ cuối thập kỷ 1980, qua bản dịch của dịch giả Dương Tường, bao gồm Phố những cửa hiệu u tối, Quảng trường ngôi sao và Những đại lộ ngoại vi. Những năm gần đây, thêm nhiều tác phẩm mới của ông đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt. Ngoài tiểu thuyết, ông còn viết kịch bản điện ảnh và lời ca khúc.

Tiểu thuyết của ông tuy mỏng - chưa cuốn nào vượt quá 300 trang - nhưng để lại trong lòng độc giả những suy tư và khắc khoải kéo dài sau khi khép sách lại. Văn ông chậm rãi, trong trẻo và giàu chất thơ, bao phủ bởi một nỗi buồn trầm lắng sâu xa.