'Là Bóng Hay Là Hình' – Cuộc Giằng Co Tâm Lý Của Dostoevsky

Tên tác phẩm: Là bóng hay là hình
Tác giả: Fyodor Dostoevsky
Nhà xuất bản Văn học

Ra mắt lần đầu vào năm 1846, tác phẩm Là bóng hay là hình của nhà văn Fyodor Dostoevsky đào sâu vào những ngóc ngách đa diện của tâm hồn con người. Tại đó, cuộc tranh giành giữa "cái tôi riêng biệt" và "cái ta chung" diễn ra quyết liệt không ngừng. Hình tượng hai nhân vật Golyadkin trùng tên lẫn diện mạo chính là phép ẩn dụ mà tác giả lựa chọn để nói về sự đối lập dai dẳng này trong lòng người.

Yakov Petrovich Golyadkin suốt đời ôm giữ hình ảnh vương giả mà chính hắn tự thêu dệt. Là viên công chức hạng nhỏ, làm phụ tá cho thư ký trưởng Anton Antonovich với đồng lương ba cọc ba đồng, hắn lại ra sức tô vẽ bản thân như một quý tộc. Mỗi ngày Golyadkin bỏ ra 25 rúp thuê xe ngựa sang chảnh đến sở, rong ruổi khắp các đại lộ sầm uất, ghé thăm những cửa hàng danh tiếng, đặt mua hàng đống thứ rồi lặng lẽ hủy đơn. Cả buổi tiêu pha chỉ tốn 1 rúp rưỡi cho lọ nước hoa hạng thường. Cuộc đời của Golyadkin là chuỗi ngày miệt mài chạy theo "chiếc bóng" giàu sang do chính hắn tưởng tượng ra. Rồi mọi thứ bắt đầu đảo lộn khi cơ quan hắn xuất hiện một tay thư ký mới.

Sách "Là bóng hay là hình". Ảnh: Em Hà Nội.

Điều khiến tất cả ngỡ ngàng là tay thư ký mới đó trùng tên họ và trùng khuôn mặt với Yakov Petrovich Golyadkin. Từ đây, tiểu thuyết song hành hai nhân vật Golyadkin thứ nhất và Golyadkin thứ hai với tính cách hoàn toàn trái chiều nhau. Nếu Golyadkin thứ nhất sống khép kín, né tránh giao tiếp và tự cô lập mình với đám đông, thì Golyadkin thứ hai lại thân thiện, duyên dáng và được lòng tất thảy mọi người. Trong khi hắn tự nhận người kia chỉ là "cái bóng" đến sau, người xung quanh lại có cái nhìn hoàn toàn ngược lại.

Lâu nay đồng nghiệp vốn không ưa Golyadkin thứ nhất, coi hắn là kẻ lập dị. Sự xuất hiện của Golyadkin thứ hai dễ mến và hòa đồng càng làm bộc lộ rõ điều đó. Dần dần, Golyadkin thứ nhất bị cô lập hoàn toàn và mất trắng tất cả – từ đồng nghiệp cho đến tên đầy tớ Petrushka cũng bỏ hắn ra đi. Cuối cùng hắn trở thành kẻ đơn độc tuyệt đối, bị xã hội đẩy ra bên lề không thương tiếc.

Là tên tuổi lớn lao của văn học Nga thế kỷ 19, Fyodor Dostoevsky sánh vai cùng Puskin, Gogol và Lev Tolstoi trong việc đặt nền móng cho thời kỳ hoàng kim của văn chương Nga. Tầm ảnh hưởng của ông còn lan tỏa ra toàn thế giới – có thể nhận ra dấu ấn đó trong sáng tác của Akutagawa (Nhật Bản), Lão Xá (Trung Quốc) và Nam Cao (Việt Nam).

Dù Fyodor Dostoevsky đã rời bỏ thế gian hơn một thế kỷ, những tác phẩm ông để lại vẫn sống mãi trong ký ức nhiều thế hệ độc giả. Bạn đọc Việt Nam đặc biệt yêu mến những tác phẩm như: Tội ác và trừng phạt, Những kẻ tủi nhục, Anh em nhà Karamazov, Những kẻ bần hàn, Ghi chép từ ngôi nhà chết... Cuốn Là bóng hay là hình do Đinh Đắc Phú dịch, vốn được xuất bản tại Sài Gòn trước đây, nay được Công ty Sao Bắc và Nhà xuất bản Văn học tái bản.

Quỳnh Anh – Nguồn: vnexpress.net