Hội Chợ Sách Frankfurt 2019: Sách Vẫn Là Thứ Bùa Mê Của Triệu Người

Trong năm ngày mở cửa từ 16 đến 20/10, Hội chợ sách quốc tế Frankfurt 2019 chào đón 302.267 lượt khách đến từ 104 quốc gia, với 7.450 gian trưng bày. Những con số này một lần nữa củng cố vị thế không thể phủ nhận: đây là hội chợ sách lớn nhất trên thế giới.

Dù đã từng đặt chân đến nhiều hội chợ sách nổi tiếng như Gothenburg ở Thụy Điển hay Kolkata ở Ấn Độ, tôi vẫn cảm nhận rõ điều không thể tranh cãi mỗi lần đến những nơi như Frankfurt: sách vẫn là thứ bùa mê cuốn hút hàng triệu con người trên hành tinh này.

Tại lễ khai mạc, nhà văn Ba Lan Olga Tokarczuk — người vừa được trao giải Nobel Văn chương — phát biểu: "Tôi tin vào thứ văn chương có khả năng quy tụ con người lại và làm nổi bật những điểm chung của chúng ta".

Nhịp sống của một hội chợ sách khổng lồ

Hội chợ Frankfurt mỗi năm mở cửa đúng năm ngày. Ba ngày đầu dành riêng cho giới chuyên nghiệp trong ngành xuất bản và làm sách: thương thảo bản quyền, giới thiệu tác phẩm mới, giao dịch các sản phẩm và dịch vụ liên quan. Hai ngày cuối tuần mở cửa đón công chúng, lượng khách đổ vào đông đến mức thang cuốn phải hoạt động liên tục không ngừng. Để tránh ùn ứ, nhân viên bảo vệ phải đứng điều phối luồng người ngay đầu thang. Giá vé vào cửa cho khách tham quan cũng không hề rẻ: 75 euro mỗi ngày — tức khoảng 1,9 triệu đồng.

Gần 600 năm lịch sử

Hội chợ sách Frankfurt thời hiện đại ra đời từ năm 1949, tròn 70 tuổi vào năm 2019. Tuy nhiên, nguồn gốc của sự kiện còn lâu đời hơn nhiều, trải về gần 600 năm trước: ngay sau khi Johannes Gutenberg phát minh kỹ thuật in chữ rời, các thương nhân sách đã tổ chức hội chợ đầu tiên vào năm 1454 — khởi đầu là nơi mua bán bản thảo, dần chuyển thành sân chơi giới thiệu sách mới, đàm phán bản quyền và tìm kiếm tài trợ.

Sách Việt Nam tại Frankfurt

Tôi có cơ hội gặp gỡ một nhà làm sách Việt Nam vừa hoàn tất việc mua bản quyền nhiều tựa sách văn học có giá trị. Dù trong thời đại số mọi giao dịch có thể thực hiện qua mạng, anh khẳng định những buổi gặp mặt trực tiếp tại hội chợ mang lại sự tin cậy mà không công cụ nào thay thế được. "Đôi khi chỉ một cái bắt tay thân tình, đối tác đã ngay lập tức dành riêng cho mình một tác phẩm mới tinh" — anh chia sẻ.

Gian trưng bày của Hà Nội năm nay rộng 140 m2 với hình ảnh Khuê Văn Các nổi bật và thiết kế lấy cảm hứng từ những cánh cửa Văn Miếu mở ra cõi văn chương. Nhìn lại lần đầu Hà Nội chỉ thuê được 24 m2, mới thấy sự nỗ lực kiên trì qua bốn năm tham dự Frankfurt. Bên cạnh trưng bày sách và hội thảo, đoàn còn có nghệ sĩ Xuân Long, Lan Anh biểu diễn nhạc dân tộc và múa rối, công ty sách Thái Hà trình diễn làm tranh Đông Hồ, nghệ nhân Đào Giáng Hương giới thiệu bún thang và bánh cốm.

Trong ngày 16/10, Phó chủ tịch UBND Hà Nội Ngô Văn Quý đã ký kết biên bản ghi nhớ MoU hợp tác với ông Juergen Boos — Chủ tịch hội chợ sách Frankfurt — về việc triển khai các hoạt động chung trong tương lai.

Na Uy — khách danh dự năm 2019

Na Uy được chọn là khách danh dự của Frankfurt năm 2019. Ban tổ chức giải thích: Na Uy có nền văn học đáng nể, từ nhà viết kịch kinh điển Henrik Ibsen đến tác giả trinh thám đương đại Jo Nesbø (nhiều tác phẩm đã được dịch ra tiếng Việt: Chim cổ đỏ, Người con trai, Kẻ báo thù). Cùng đi với Jo Nesbø là những tên tuổi lớn như Karl Ove Knausgård và Maja Lunde. Thái tử và công chúa Na Uy cũng hiện diện bên cạnh các nhà văn để làm nổi bật hình ảnh đất nước.

Canada đã được xác nhận là khách danh dự năm 2020 — lần đầu tiên một quốc gia sẽ trình bày văn học của mình bằng hai ngôn ngữ Anh và Pháp. Đoàn sẽ quy tụ những tên tuổi lừng danh như Alice Munro (Nobel Văn chương), Margaret Atwood (tác giả Chuyện người tùy nữ), Yann Martel (Cuộc đời của Pi), Michael Ondaatje (Bệnh nhân người Anh)...

Con đường dài phía trước của sách Việt

Ước mơ của lãnh đạo Hà Nội và làng văn chương Việt là một ngày không xa Việt Nam sẽ được Frankfurt mời đến với tư cách khách danh dự. Lãnh đạo hội chợ đánh giá rất cao sự tham gia của đoàn Hà Nội, đặc biệt khi lần đầu tiên nhà văn Hồ Anh Thái trực tiếp tham gia tọa đàm bằng tiếng Anh cùng các tác giả quốc tế — một dấu hiệu đáng mừng trong nỗ lực hội nhập của văn học Việt.

Bài học từ Indonesia — quốc gia ASEAN được mời làm khách danh dự Frankfurt 2015 — rất đáng để học hỏi: các nhà văn Indonesia sử dụng tiếng Anh thành thạo, tranh luận sắc bén về văn học và xã hội, đồng thời mang theo nghệ nhân ẩm thực và nghệ sĩ dân gian để tạo ấn tượng toàn diện về đất nước.

Để đạt được mục tiêu đó, Việt Nam cần ít nhất một kế hoạch 5 năm nhằm nâng cao năng lực tổ chức, kỹ năng vận động và quan trọng nhất — thực lực của giới văn chương và xuất bản trong việc dịch thuật, đưa tác phẩm ra thị trường quốc tế, cùng khả năng giao tiếp trực tiếp bằng tiếng Anh của các nhà văn Việt tại các diễn đàn quốc tế.