Harry Potter đã làm thay đổi thế giới như thế nào?
Từ bản thảo bị 12 nhà xuất bản từ chối đến hiện tượng văn học với hơn 450 triệu bản in toàn cầu, Harry Potter của J.K. Rowling đã định hình cả một thế hệ.
Harry Potter – Con đường từ nghèo khó đến hiện tượng văn học toàn cầu
Trong lúc hàng triệu độc giả khắp năm châu hân hoan chào đón sự trở lại của bộ truyện huyền thoại, giới xuất bản và các nhà văn lại không ngừng suy ngẫm về gần hai thập kỷ làm mưa làm gió của hiện tượng văn học này.
Hành trình của Harry Potter có thể sắp sang trang mới, nhưng con đường mà bộ truyện đã vạch ra cho nền văn học thế giới vẫn còn rộng mở không có điểm kết thúc.
Khởi nguồn từ gian khó
"Có lẽ một khóa học viết văn sẽ có ích cho bạn" – đó là câu viết trong thư từ chối của NXB Constable & Robinson gửi đến J.K. Rowling. Bức thư này về sau được Rowling công bố với thái độ lạc quan, như lời động viên dành cho những cây bút trẻ chưa tìm được chỗ đứng.
Hơn hai mươi năm về trước, khi bản thảo Harry Potter liên tiếp bị 12 nhà xuất bản từ chối, Rowling đã không ít lần rơi nước mắt. Tình yêu văn chương của bà ươm mầm từ thuở nhỏ – bà viết tác phẩm đầu tiên lúc lên 6 – nhưng viết lách luôn là điều xa vời với người xuất thân nghèo khó.
Bà còn gánh chịu nhiều mất mát lớn: người mẹ qua đời năm 1991 khi Rowling 25 tuổi và bản thảo Harry mới bắt đầu thai nghén. Sau đó bà sang Bồ Đào Nha dạy tiếng Anh với khát vọng đổi đời, lập gia đình năm 1992, sinh con gái rồi phải ly hôn do bạo lực gia đình. Trở về quê hương với đứa con thơ, trong chiếc vali xơ xác của bà là ba chương đầu của Harry Potter.
Sống trong căn hộ chật chội, thất nghiệp và không một xu dính túi, Rowling từng nghĩ đến việc từ bỏ tất cả. Nhưng Harry vẫn sống mãnh liệt trong lòng bà, được viết ra trong những quán cà phê bé nhỏ khi đứa con say ngủ trong xe đẩy.
Khi phần đầu tiên Harry Potter và Hòn đá Phù thủy bị 12 nhà xuất bản từ chối liên tiếp, bà thất vọng đến cùng cực. Rồi khi Scholastic Corporation đồng ý xuất bản – dù chỉ 500 bản, 300 cuốn trong số đó dành cho thư viện – bà vỡ òa hạnh phúc, dù chỉ nhận được 1.500 bảng tiền đặt cọc cùng lời khuyên nên kiếm việc làm khác.
Văn hóa Harry Potter lan rộng toàn cầu
Tất cả những người từ chối bà đều đã nhầm. Chỉ ba ngày sau phát hành, NXB Scholastic nhận được 100.000 USD từ phía Mỹ để mua bản quyền Harry Potter và Hòn đá Phù thủy – con số kỷ lục chưa từng có tiền lệ cho một cuốn sách dành cho thiếu nhi.
Đến đầu năm 1999, riêng tại Anh đã bán được 300.000 bản và tên sách xuất hiện trong danh sách bán chạy của New York Times. Tờ The Herald của Anh nhận xét rằng chưa có đứa trẻ nào có thể rời mắt khỏi những trang sách này.
Tính đến năm 2013, hơn 450 triệu bản Harry Potter đã được phát hành trên toàn thế giới, được chuyển dịch sang 75 ngôn ngữ, xác lập ngôi vị bộ sách bán chạy nhất lịch sử. Bốn tập cuối liên tục phá vỡ kỷ lục tốc độ bán hàng, riêng tập 7 bán được 11 triệu bản tại Mỹ chỉ trong vòng 24 giờ.
Dấu ấn lên cả một thế hệ bạn đọc
Bộ sách Harry Potter được đánh giá là tạo ra sự chuyển biến sâu sắc trong cả một thế hệ. Giáo sư tâm lý học Adam Grant xếp Rowling vào danh sách những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Hàng trăm triệu bạn đọc trẻ đã rút ra kỹ năng sống và sự tinh tế cảm xúc từ từng trang sách.
Theo khảo sát của Renaissance Learning, Harry Potter là bộ sách được trẻ em Anh yêu thích hàng đầu. Những đứa trẻ lớn lên cùng Harry mang trong tim niềm tin vào sức mạnh tiềm ẩn và tấm lòng bao dung rộng lớn, theo nhiều nghiên cứu của các trường đại học châu Âu.
Dù từng bị chỉ trích vì để nhiều nhân vật phải ra đi, thông điệp cốt lõi Rowling gửi gắm qua thầy Dumbledore vẫn vẹn nguyên: thứ mạnh mẽ nhất trên đời chính là tình yêu thương.
Harry Potter còn làm hồi sinh dòng tiểu thuyết dành cho thanh thiếu niên vốn bị bỏ lơ trong một thời gian dài, buộc các nhà xuất bản phải quan tâm lấp đầy khoảng trống trên thị trường sách dành cho lứa tuổi này.
Cái kết trọn vẹn
Tập 7 – Harry Potter và Bảo Bối Tử Thần – ra mắt ngày 21/7/2007 với hơn 11 triệu bản được bán ra chỉ trong ngày đầu tiên. Toàn bộ bộ truyện cũng được Warner Bros. chuyển thể thành loạt phim điện ảnh vang dội, trong đó Harry Potter And The Philosopher's Stone lọt vào top 4 phim có doanh thu cao nhất mọi thời đại.
Vở kịch Harry Potter và Đứa Trẻ Bị Nguyền Rủa – kết hợp giữa Rowling với nhà viết kịch Jack Thorne và đạo diễn John Tiffany – đã mang đến cho khán giả những màn "phép thuật" không thể tin vào mắt mình. Chính Rowling nhận xét vở diễn này là "xuất sắc".
Hàng triệu người hâm mộ khắp nơi đổ đến nhà sách trong trang phục phù thủy để ăn mừng. Cuốn sách kịch bản thậm chí còn phá vỡ kỷ lục doanh số của Harry Potter và Bảo Bối Tử Thần tại thị trường Mỹ.
Bộ truyện kết hợp nhiều thể loại
Những cuộc phiêu lưu phép thuật của Harry Potter cùng Ron Weasley và Hermione Granger tại ngôi trường huyền bí Hogwarts đã chinh phục trái tim độc giả nhiều thế hệ kể từ năm 1997. Bộ truyện là sự kết hợp tài tình của nhiều thể loại: giả tưởng, huyền bí, kinh dị, phiêu lưu và lãng mạn – tạo nên sức cuốn hút không thể cưỡng lại với cả trẻ em lẫn người lớn.