20 Tác Phẩm Văn Học Kinh Điển Từng Bị Cấm Lưu Hành Khắp Nơi Trên Thế Giới

20 tác phẩm văn học kinh điển từng bị cấm lưu hành

Lịch sử văn chương nhân loại ghi nhận không ít kiệt tác bị ngăn cản xuất bản vì đủ thứ lý do – từ tư tưởng chính trị, tín ngưỡng tôn giáo cho đến những chủ đề xã hội đầy nhạy cảm. Sau đây là 20 tác phẩm kinh điển đã trải qua số phận nghiệt ngã đó.

1. Belle et Bête – Marcela Iacub

Nguyên nhân bị cấm: xúc phạm danh dự cựu giám đốc IMF

Cuốn sách của Marcela Iacub thuật lại mối tình kéo dài bảy tháng với Dominique Strauss-Kahn. Dù tên nhân vật không được nhắc đến trực tiếp, chính tác giả đã công nhận đây là cựu lãnh đạo IMF. Một thẩm phán tại Pháp đã bác bỏ toàn bộ đơn yêu cầu đình chỉ lưu hành, song Iacub cùng nhà xuất bản vẫn phải bồi thường 50.000 euro.

2. Spycatcher – Peter Wright

Nguyên nhân bị cấm: phơi bày bí mật tình báo quốc gia

Cựu điệp viên MI5 Peter Wright đã lột trần cơ quan tình báo Anh quốc, tiết lộ những âm mưu ám sát, sự liên kết với CIA và những phương thức thu thập tin tức đi ngược đạo lý. Năm 1987, sách bị cấm tại Anh nhưng vẫn lưu hành ở Scotland và Úc, tiêu thụ được 2 triệu bản. Tại thị trường Mỹ, sách dẫn đầu bảng xếp hạng best-seller liên tục 22 tuần.

3. Wild Swans – Jung Chang

Nguyên nhân bị cấm: chứa đựng nội dung chính trị nhạy cảm tại Trung Quốc

Tựa tiếng Việt: Hồi Ký Trương Nhung. Hồi ký ba thế hệ của Jung Chang mang đến góc nhìn thấu suốt về đời sống người dân Trung Quốc dưới ách thống trị của Đảng Cộng sản và Mao Trạch Đông. Với hơn 13 triệu bản được tiêu thụ, đây là cuốn phi hư cấu bán chạy nhất mọi thời đại nhưng vẫn bị nghiêm cấm tại Trung Quốc kể từ khi ra mắt năm 1991.

4. Lady Chatterley's Lover – D.H. Lawrence

Nguyên nhân bị cấm: chứa nội dung khiêu dâm, đồi trụy

Tựa tiếng Việt: Người tình của phu nhân Chatterley. Câu chuyện ngoại tình của Lawrence bị nghiêm cấm tại Anh từ năm 1928. Mãi đến năm 1960, nhà xuất bản Penguin mới giành được quyền phát hành theo Đạo luật Xuất bản Ấn phẩm Đồi trụy năm 1959 và đạt doanh số 200.000 bản chỉ trong ngày đầu tiên.

5. All Quiet on the Western Front – Erich Maria Remarque

Nguyên nhân bị cấm: bị cho là làm suy yếu tinh thần quân đội Đức

Tựa tiếng Việt: Phía Tây không có gì lạ. Tác phẩm của cựu chiến binh Thế chiến I miêu tả sự tàn khốc của chiến tranh bị Đức Quốc xã ra lệnh đốt bỏ năm 1933. Dẫu vậy, đây vẫn là một trong những tiểu thuyết chiến tranh được kính trọng và nổi tiếng bậc nhất về Thế chiến I.

6. Doctor Zhivago – Boris Pasternak

Nguyên nhân bị cấm: nội dung chính trị nhạy cảm tại Liên Xô

Tựa tiếng Việt: Bác sĩ Zhivago. Tác phẩm phác họa cuộc sống thời hậu Cách mạng Bolshevik bị cấm ở Liên Xô cho đến tận năm 1988. Áp lực từ chính quyền Xô Viết buộc Pasternak phải từ chối giải Nobel Văn học năm 1958 vì nỗi lo sợ bị trục xuất khỏi quê hương.

7. The Wonderful Wizard of Oz – L. Frank Baum

Nguyên nhân bị cấm: cổ xúy các giá trị bị cho là không phù hợp

Tựa tiếng Việt: Phù Thủy Xứ OZ. Bộ truyện cổ tích tưởng chừng vô hại này bị loại ra khỏi nhiều thư viện và trường học tại Mỹ trong các thập niên 1930 và 1950 với cáo buộc ca ngợi hình mẫu phụ nữ độc lập và các yếu tố huyền bí như phù thủy, khỉ có cánh biết bay.

8. 1984 – George Orwell

Nguyên nhân bị cấm: lên án và phê phán chế độ độc tài

Tựa tiếng Việt: 1984. Viễn cảnh năm 1949 của Orwell về một tương lai mà mọi hành động đều bị giám sát, tư tưởng tự do bị dập tắt từng bị Hiệp hội Thư viện Hoa Kỳ đưa vào danh sách cấm. Trớ trêu thay, nó cũng bị cấm tại Liên Xô vì hàm chứa sự phê phán ngầm đối với chế độ Xô Viết.

9. Ulysses – James Joyce

Nguyên nhân bị cấm: nội dung bị coi là thô tục, dâm ô

Tựa tiếng Việt: Sử thi Ulysses. Một trong những tác phẩm trọng yếu nhất của văn học hiện đại bị đưa ra xét xử tội tục tĩu năm 1921 và bị cấm lưu hành tại Mỹ đến năm 1933, tại Anh cho đến tận thập niên 1930.

10. The Diary of a Young Girl – Anne Frank

Nguyên nhân bị cấm: miêu tả người Do Thái theo hướng thiện cảm

Tựa tiếng Việt: Nhật ký Anne Frank. Cuốn nhật ký của cô bé người Đức phải trốn chạy Đức Quốc xã đã được chuyển dịch sang 60 thứ tiếng và bán được hơn 30 triệu bản, song bị cấm tại Lebanon vì khắc họa người Do Thái theo góc độ tích cực.

11. The Satanic Verses – Salman Rushdie

Nguyên nhân bị cấm: bị coi là báng bổ tôn giáo

Lấy chất liệu từ cuộc đời Tiên tri Mohammed, tác phẩm khiến Rushdie bị lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Khomeini tuyên án tử hình. Làn sóng bạo lực lan rộng khắp thế giới, nhiều hiệu sách ở Anh bị đánh bom. Người dịch tiếng Nhật bị sát hại, dịch giả tiếng Ý và Na Uy cũng bị tấn công.

12. Going Clear – Lawrence Wright

Nguyên nhân bị cấm: áp lực pháp lý từ giáo phái Scientology

Câu chuyện gây tranh cãi của Lawrence Wright về đời sống nội bộ giáo phái Scientology không bị cấm một cách chính thức, nhưng nhà xuất bản Transworld đã rút khỏi thỏa thuận phát hành tại Anh sau khi nhận được cảnh báo pháp lý trước những đe dọa từ giáo phái này.

13. Operation Dark Heart – Anthony Shaffer

Nguyên nhân bị cấm: tiết lộ thông tin mật về tình báo

Hồi ký năm 2010 của cựu Trung tá Shaffer gây chú ý đặc biệt khi Lầu Năm Góc bỏ tiền mua lại rồi tiêu hủy gần 10.000 bản in đợt đầu nhằm ngăn chặn sự rò rỉ thông tin nhạy cảm liên quan đến các chiến dịch tình báo tại Afghanistan.

14. The Da Vinci Code – Dan Brown

Nguyên nhân bị cấm: bị xem là xúc phạm đức tin tôn giáo

Tựa tiếng Việt: Mật mã Da Vinci. Tác phẩm gây sốt với tình tiết Chúa Jesus kết hôn cùng Mary Magdalene bị Lebanon cấm năm 2004. Năm 2008, Giáo hội Công giáo ngăn chặn việc quay phần tiếp theo tại các thánh đường, với lý lẽ rằng "chỉ cần nghe đến tên Dan Brown là đã đủ."

15. Lolita – Vladimir Nabokov

Nguyên nhân bị cấm: mô tả quan hệ ấu dâm

Tựa tiếng Việt: Lolita. Ra đời năm 1955, tác phẩm viết về mối quan hệ bất chính giữa người đàn ông trung niên với thiếu nữ 12 tuổi bị tịch thu tại Anh đến năm 1959. Dù gây ra bê bối lớn, ngày nay tác phẩm được thừa nhận là một trong những tiểu thuyết xuất sắc nhất thế kỷ 20.

16. Mein Kampf – Adolf Hitler

Nguyên nhân bị cấm: truyền bá hệ tư tưởng Phát xít

Tựa tiếng Việt: Cuộc Tranh Đấu Của Tôi. Tự truyện của Hitler bị đặt ngoài vòng pháp luật tại Đức từ năm 1945. Ở nhiều quốc gia trên thế giới, cuốn sách này cũng chịu những hạn chế lưu hành khác nhau.

17. Harry Potter – J.K. Rowling

Nguyên nhân bị cấm: bị xem là cổ xúy pháp thuật, phù thủy

Tựa tiếng Việt: Harry Potter. Bộ truyện đã bán được hơn 450 triệu bản nhưng bốn tập đầu vẫn thường xuyên nằm trong danh sách bị cấm tại Mỹ, bị gán nhãn là "kiệt tác xảo trá của quỷ dữ" và bị thiêu đốt ở nhiều nơi.

18. The Well of Loneliness – Radclyffe Hall

Nguyên nhân bị cấm: khắc họa tình yêu đồng giới nữ

Phát hành năm 1928, câu chuyện về người phụ nữ trẻ giằng xé với tình yêu đồng giới bị đưa ra tòa xét xử tội đồi trụy. Được tái bản năm 1949, đây vẫn được công nhận là tác phẩm mang tính đột phá về cộng đồng LGBTQ+.

19. The Dark – John McGahern

Nguyên nhân bị cấm: chứa đựng nội dung khiêu dâm

Tiểu thuyết xuất bản năm 1965 của McGahern gần như lập tức bị cơ quan kiểm duyệt Ireland ra lệnh đình chỉ vì miêu tả bạo lực gia đình và lạm dụng tôn giáo tại vùng nông thôn. McGahern mất chỗ dạy học vì vụ tranh cãi này. Lệnh cấm chấm dứt vào năm 1972.

20. Alice's Adventures in Wonderland – Lewis Carroll

Nguyên nhân bị cấm: loài vật được miêu tả có khả năng ngôn ngữ

Tựa tiếng Việt: Alice ở Xứ Sở Diệu Kỳ. Cuốn sách ra đời năm 1865 bị một quan chức tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) cấm lưu hành năm 1931 – không phải vì nội dung kỳ dị mà đơn thuần vì sách có những con vật biết nói chuyện, điều mà vị quan này cho là "có hại."