“Một hòn đào nhỏ sẽ cô đơn, từ đầu đến cuối cũng chỉ có biển cả vây quanh nó, nhưng con người lại không giống như vậy. Chúng ta vẫn nhiều lần cô độc hướng tới một nơi nào đó xa xôi. Có lẽ bạn phải mất khoảng vài tháng, hay thậm chí là mấy năm trên tàu mới có thể tìm được một hòn đảo thuộc về mình. Hơn nữa, cũng có thể bạn sẽ cảm thấy rằng, hòn đảo độc nhất vô nhị ấy, sớm đã thuộc về đại dương của nó.” – Khánh Bồi
Kể từ chuyện xảy ra trong buổi diễu hành hôm ấy, mối quan hệ giữa Giang Trọng Ngạn và Trần Gia Hạo đã thoải mái hơn rất nhiều. Một buổi tối nọ, Trần Gia Hạo xách theo một túi hạt dẻ rang đường về phòng ngủ, hỏi chúng tôi có muốn ăn cùng hay không.
“Cái gì vậy?” Giang Trọng Ngạn hỏi.
“Hạt dẻ đấy.”
Tôi từ trong túi lấy ra vài hạt mới phát hiện hạt dẻ đã được bóc vỏ, hơi ẩm, cảm giác giống như đã bỏ vào lò vi sóng rồi mới mang về.
Thấy vẻ mặt không biết nên nói thế nào của Giang Trọng Ngạn, Trần Gia Hạo nắm một nắm hạt dẻ trong tay: “Đài Bắc không có sao?”
“Tôi còn chưa ăn lần nào, một lần cũng không.” Giang Trọng Ngạn đưa hai hạt âm ấm vào miệng, lại hỏi: “Có thể mua hạt bóc sẵn như vầy sao?”
“Không có, là bạn gái bóc sẵn rồi tặng cho tôi!”
“Cậu ra tay cũng nhanh ghê nhỉ?” Giang Trọng Ngạn quay lưng ngồi xuống, kê cằm lên lưng ghế, vừa nhai hạt dẻ vừa hỏi: “Học sinh trường nào, có đứng đắn không?”
“Là Tang Duyệt bên hệ Anh Văn, mấy cậu gặp rồi.”
Tôi nuốt nước bọt hai lần, nói tiếp: “Là người làm chủ trì liên hoan chào đón tân sinh lần trước? Bóng hồng của hệ ấy à.”
“…Ê, thứ bao nhiêu rồi?” Giang Trọng Ngạn giả vờ nhỏ giọng hỏi, lúc đầu tôi không hiểu nên có hơi ngẩn ngơ, đợi đến khi Trần Gia Hạo giơ chân đạp cậu ấy, tôi mới hiểu ra một chút.
Bởi vì ngày mai chúng tôi không có tiết nên nổi hứng muốn uống bia, thế là không thèm quan tâm đến cái tên học vi tính kia ngày mai có dậy đi học đúng giờ được hay không, tôi lập tức bước ra khỏi cửa.
Có một cửa hàng tiện lợi cách chỗ chúng tôi không xa, có thể mua bia lạnh ở đó. Chỉ mất vài phút đi bộ, đi qua một cái cầu, quẹo ra kí túc là tới.
Đây là con sông gần lầu kí túc của chúng tôi nhất, mặc dù mùi thối vẫn chưa bốc lên tận trời nhưng dưới sông trôi nổi đủ loại rác rưởi và những thứ bẩn thỉu khác khiến nó trông như ô nhiễm. Mà nói thật thì dù thực tại không hề lãng mạn, nhưng mà, trên cầu vẫn có không ít cặp sinh viên đang yêu ôm nhau, mức độ thân mật phải khiến người ta ngượng ngùng không dám nhìn thẳng. Vì vậy tôi phải giả vờ thật thà đi lướt qua.
Gần 11 giờ tối, tôi xách theo một túi bia, tăng tốc trở về.
Nghe nói bắt đầu từ khoá này, nhà trường ra quy định cấm sinh viên ra vào kí túc vào ban đêm, còn đẩy mạnh biện pháp quản lý—— cửa chính tầng dưới tăng thêm một ổ khoá điện tử, phải dùng thẻ sinh viên để xác nhận danh tính mới được vào. Cứ như vậy, mỗi một sinh viên trở về kí túc xá khi trời đã khuya đều sẽ bị tự động ghi chép lại, ngược lại, như thế sẽ đảm bảo an toàn cho sinh viên sống trong kí túc.
Xa xa nhìn thấy dưới lầu thấp thoáng có một bóng người, hình như là đang nói điện thoại, coi bộ là đã đứng đợi mòn râu rồi.
Cũng kỳ lạ, nếu như quên mang theo thẻ sinh viên thì vẫn có thể nhờ quản túc mở cửa giúp mà, sau đó chỉ cần ghi tên vào sổ là được rồi. Đến gần mới phát hiện, thì ra là cậu.
Chính là người hôm đó tôi gặp, cũng chính là người đã ở dưới lầu xem bóng đá trên tivi đêm hôm đó với Dương Sinh.
“À, có người chung khu về, mình vào đây, cúp nhé!”
Ngữ tốc rất nhanh, giọng cũng không cao, lại đứng trước cổng làm bộ đang tìm thẻ sinh viên, nhưng nếu chăm chú nghe thì vễn có thể nghe thấy.
Khi cà thẻ, tôi cố tình liếc nhìn người kia một cái. Nhờ vào ánh sáng đèn hành lang nên bây giờ nhìn thấy còn rõ hơn khi nãy.
Dường như cậu rất thích kiểu áo thun đơn giản như thế này, đơn sắc không sặc sỡ, trước ngực có một hoa văn cong cong. Hiện giờ người đó đang cười ngượng với tôi, ý muốn nhờ tôi giúp cậu đi vào.
Tôi đẩy cửa ra, nghiêng người sang, đến khi cái người phía sau đi vào tôi mới buông tay để cửa đóng lại lần nữa.
“Cảm ơn.” Cậu nói.
Lúc cùng nhau lên lầu, tôi mở miệng hỏi cậu: “Cậu ở phòng nào?”
“Mình ở lầu số 25 bên kia,” dường như nói còn chưa đủ, cậu dùng ngón tay chỉ vào hướng bên kia cầu, sau đó còn vừa cười vừa nói thêm một câu: “Bạn mình ở tầng 5, mình tới tìm cậu ấy.”
A, tìm bạn. Tôi suy nghĩ một chút, “Cậu đang nói Dương Sinh?”
“Sao cậu biết, mấy cậu quen nhau?” Cậu có hơi ngạc nhiên, hình như cậu không có ấn tượng gì với hai lần gặp nhau trước đó.
“À, lúc trước bọn tôi học cùng trường cao trung, hôm đó các cậu…”
Còn định nói chuyện hôm đó thấy bọn họ cùng nhau xem bóng đá dưới lầu thì lại bị tiếng chuông điện thoại của cậu cắt ngang, nhất thời tôi cảm thấy khó chịu không lí do.
“Xin lỗi, mình nghe điện thoại.” Cậu mở điện thoại, vừa cười vừa nói với người bên kia: “À không cần,…Tất nhiên là đã vào được rồi! Đang ở trên lầu, cúp đây.”
“Thì ra mấy cậu là bạn học thời cao trung à,” cậu nhét điện thoại trong tay vào vào quần jean, tiếp tục câu chuyện khi nãy.
“Đúng vậy, bọn tôi là bạn cạnh lớp.”
“Cậu cũng ở tầng này? Hay thật.”
Nghe cậu hỏi như vậy, tôi mới phát hiện mình cố bắt chuyện nên đã theo cậu ấy lên tới tầng năm.
Mắt thấy sắp tới cửa phòng 5012, tôi không thể làm gì khác ngoài việc hấp tấp bịa cho mình một cái cớ chính đáng. Vì thế, khi gặp mặt Dương Sinh, tôi chỉ vào cậu ấy, trêu chọc: “Ê nhóc, lại lén xem bóng đá à?” Dứt lời, tôi đưa cho cậu ấy vài lon bia, “Này, lấy để lát nữa uống với bạn cậu.”
Rõ ràng cậu ấy cũng có hơi giật mình, có lẽ là do cậu ấy không ngờ người giúp người kia cà thẻ là tôi.
“Ra là cậu, suýt chút nữa là tớ xuống lầu mở cửa rồi ấy!” Hiểu được tôi và cậu kia chưa quen nhau, Dương Sinh lập tức giới thiệu: “Đây là bạn học cũ thời cao trung của mình, Thư Khánh Bồi, đây là bạn tớ, Lý Trạch Niên.”
“Hây.”
Cuối cùng tôi cũng nghe thấy Dương Sinh nói ra tên của cậu. Phản ứng đầu tiên của tôi chính là nghiêm túc nói ‘Hây’ với cậu, chỉ đơn giản như vậy. Trừ câu đó ra thì với cái tính câu nệ vô dụng của tôi, tôi không thể nghĩ ra bất cứ cái gì khác có thể bày tỏ được tình hữu nghị của mình lẫn cái sự thân thiết vô hình ấy.
Lý Trạch Niên.
Vừa nghe thấy cái tên này, lập tức trong đầu tôi toàn xổ ra ba từ tiếng Trung, cùng lúc đó, tôi cũng không thể tìm ra cái tên nào khác phù hợp với dáng vẻ của cậu hơn cái tên này. Dáng vẻ cúi đầu cầm bút viết chữ của cậu; dáng vẻ co chân ngẩng đầu xem tivi của cậu; cách trò chuyện, xử sự với người lạ của cậu,…Tất cả đều mang sự khác biệt với mọi người.
Sau này, tôi hỏi nhiều người mới biết được, lầu số 25 đối diện cây cầu là kí túc nam của học viện mỹ thuật.
Nếu đã biết tên và trường của cậu thì chuyện tìm cậu trên mạng xã hội không hề khó khăn.
Rất nhanh tôi đã tìm được cậu, thế là gửi lời mời kết bạn sang. Nhưng mà suốt mấy ngày vẫn không thấy lời mời này được trả lời. Đến một ngày nọ, khi tôi đang lần nữa đăng nhập vào tài khoản của mình thì lại thấy được cậu dùng một tài khoản khác gửi lời mời kết bạn cho tôi, đồng thời còn nhắn: 《 Xin lỗi, tài khoản kia của mình không xài rất lâu rồi nên dùng cái này để thêm cậu.:) 》
Tôi cảm thấy cậu ấy không phải là một bức tranh sinh hoạt bình thường, mà là một tác phẩm trừu tượng hiện đại.
Vào xem phần thông tin của cậu tôi mới biết cậu bằng tuổi tôi, sinh nhật vào hai tháng cuối xuân, so với tôi cũng chỉ nhỏ hơn mấy tháng mà thôi. Học chuyên ngành hội hoạ, trong albums ảnh hầu như cũng toàn là những thứ có liên quan đến hội hoạ, tôi có thể hiểu được tình cảm của cậu dành cho những thứ này có bao nhiêu chân thành, cũng có vài tấm là tác phẩm của cậu ấy, nhưng tôi chỉ là người ngoài, có xem cũng không hiểu được gì. Ngược lại, những cái trạng thái ít ỏi đó lại thu hút sự chú ý của tôi. Dường như cậu có thói quen thỉnh thoảng sẽ viết trạng thái, nội dung phần lớn là những sinh hoạt gần đây, có đề cập tới nguyện vọng muốn tham gia tuyển chọn hội học sinh của học viện, cũng có nhắc tới những mong muốn trong cuộc sống
Cậu từng trích dẫn câu danh ngôn của Lincoln* để giải thích thế giới quan của mình: ‘Đường này gian khổ và lầy lội. Tôi một chân trơn trượt, chân còn lại cũng vì thế mà đứng không vững; nhưng tôi bình tĩnh tự nói với mình, chẳng qua chỉ vấp té một cái, cũng không phải là chết đi không bò dậy nổi.’ Cũng phải nói thêm, trên đời có nhiều quan niệm sai lầm và rào cản ngăn cách, không nên bởi vì khó mở miệng, sợ phải đối mặt, sợ hoàn cảnh cực khổ, sợ quyền lực mà liên tục từ bỏ cố gắng.
Tôi đặc biệt thích quan niệm này, thậm chí còn có phần ngưỡng mộ.
Khi ánh mắt lần nữa dừng lại ở cái mặt cười nằm cuối tin nhắn của cậu, tôi bỗng nhiên cảm thấy tâm tình thật tốt, thậm chí là rất phấn khích.
_____
CHÚ THÍCH:
(*) Lincoln: Abraham Lincoln (12/02/1809 – 15/04/1865), còn được biết là Abe Lincoln, tên hiệu Honest Abe, Rail Splitter, Người giải phóng vĩ đại, là Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ từ tháng 3 năm 1861 cho đến khi bị ám sát vào tháng 4 năm 1865.
Kể từ chuyện xảy ra trong buổi diễu hành hôm ấy, mối quan hệ giữa Giang Trọng Ngạn và Trần Gia Hạo đã thoải mái hơn rất nhiều. Một buổi tối nọ, Trần Gia Hạo xách theo một túi hạt dẻ rang đường về phòng ngủ, hỏi chúng tôi có muốn ăn cùng hay không.
“Cái gì vậy?” Giang Trọng Ngạn hỏi.
“Hạt dẻ đấy.”
Tôi từ trong túi lấy ra vài hạt mới phát hiện hạt dẻ đã được bóc vỏ, hơi ẩm, cảm giác giống như đã bỏ vào lò vi sóng rồi mới mang về.
Thấy vẻ mặt không biết nên nói thế nào của Giang Trọng Ngạn, Trần Gia Hạo nắm một nắm hạt dẻ trong tay: “Đài Bắc không có sao?”
“Tôi còn chưa ăn lần nào, một lần cũng không.” Giang Trọng Ngạn đưa hai hạt âm ấm vào miệng, lại hỏi: “Có thể mua hạt bóc sẵn như vầy sao?”
“Không có, là bạn gái bóc sẵn rồi tặng cho tôi!”
“Cậu ra tay cũng nhanh ghê nhỉ?” Giang Trọng Ngạn quay lưng ngồi xuống, kê cằm lên lưng ghế, vừa nhai hạt dẻ vừa hỏi: “Học sinh trường nào, có đứng đắn không?”
“Là Tang Duyệt bên hệ Anh Văn, mấy cậu gặp rồi.”
Tôi nuốt nước bọt hai lần, nói tiếp: “Là người làm chủ trì liên hoan chào đón tân sinh lần trước? Bóng hồng của hệ ấy à.”
“…Ê, thứ bao nhiêu rồi?” Giang Trọng Ngạn giả vờ nhỏ giọng hỏi, lúc đầu tôi không hiểu nên có hơi ngẩn ngơ, đợi đến khi Trần Gia Hạo giơ chân đạp cậu ấy, tôi mới hiểu ra một chút.
Bởi vì ngày mai chúng tôi không có tiết nên nổi hứng muốn uống bia, thế là không thèm quan tâm đến cái tên học vi tính kia ngày mai có dậy đi học đúng giờ được hay không, tôi lập tức bước ra khỏi cửa.
Có một cửa hàng tiện lợi cách chỗ chúng tôi không xa, có thể mua bia lạnh ở đó. Chỉ mất vài phút đi bộ, đi qua một cái cầu, quẹo ra kí túc là tới.
Đây là con sông gần lầu kí túc của chúng tôi nhất, mặc dù mùi thối vẫn chưa bốc lên tận trời nhưng dưới sông trôi nổi đủ loại rác rưởi và những thứ bẩn thỉu khác khiến nó trông như ô nhiễm. Mà nói thật thì dù thực tại không hề lãng mạn, nhưng mà, trên cầu vẫn có không ít cặp sinh viên đang yêu ôm nhau, mức độ thân mật phải khiến người ta ngượng ngùng không dám nhìn thẳng. Vì vậy tôi phải giả vờ thật thà đi lướt qua.
Gần 11 giờ tối, tôi xách theo một túi bia, tăng tốc trở về.
Nghe nói bắt đầu từ khoá này, nhà trường ra quy định cấm sinh viên ra vào kí túc vào ban đêm, còn đẩy mạnh biện pháp quản lý—— cửa chính tầng dưới tăng thêm một ổ khoá điện tử, phải dùng thẻ sinh viên để xác nhận danh tính mới được vào. Cứ như vậy, mỗi một sinh viên trở về kí túc xá khi trời đã khuya đều sẽ bị tự động ghi chép lại, ngược lại, như thế sẽ đảm bảo an toàn cho sinh viên sống trong kí túc.
Xa xa nhìn thấy dưới lầu thấp thoáng có một bóng người, hình như là đang nói điện thoại, coi bộ là đã đứng đợi mòn râu rồi.
Cũng kỳ lạ, nếu như quên mang theo thẻ sinh viên thì vẫn có thể nhờ quản túc mở cửa giúp mà, sau đó chỉ cần ghi tên vào sổ là được rồi. Đến gần mới phát hiện, thì ra là cậu.
Chính là người hôm đó tôi gặp, cũng chính là người đã ở dưới lầu xem bóng đá trên tivi đêm hôm đó với Dương Sinh.
“À, có người chung khu về, mình vào đây, cúp nhé!”
Ngữ tốc rất nhanh, giọng cũng không cao, lại đứng trước cổng làm bộ đang tìm thẻ sinh viên, nhưng nếu chăm chú nghe thì vễn có thể nghe thấy.
Khi cà thẻ, tôi cố tình liếc nhìn người kia một cái. Nhờ vào ánh sáng đèn hành lang nên bây giờ nhìn thấy còn rõ hơn khi nãy.
Dường như cậu rất thích kiểu áo thun đơn giản như thế này, đơn sắc không sặc sỡ, trước ngực có một hoa văn cong cong. Hiện giờ người đó đang cười ngượng với tôi, ý muốn nhờ tôi giúp cậu đi vào.
Tôi đẩy cửa ra, nghiêng người sang, đến khi cái người phía sau đi vào tôi mới buông tay để cửa đóng lại lần nữa.
“Cảm ơn.” Cậu nói.
Lúc cùng nhau lên lầu, tôi mở miệng hỏi cậu: “Cậu ở phòng nào?”
“Mình ở lầu số 25 bên kia,” dường như nói còn chưa đủ, cậu dùng ngón tay chỉ vào hướng bên kia cầu, sau đó còn vừa cười vừa nói thêm một câu: “Bạn mình ở tầng 5, mình tới tìm cậu ấy.”
A, tìm bạn. Tôi suy nghĩ một chút, “Cậu đang nói Dương Sinh?”
“Sao cậu biết, mấy cậu quen nhau?” Cậu có hơi ngạc nhiên, hình như cậu không có ấn tượng gì với hai lần gặp nhau trước đó.
“À, lúc trước bọn tôi học cùng trường cao trung, hôm đó các cậu…”
Còn định nói chuyện hôm đó thấy bọn họ cùng nhau xem bóng đá dưới lầu thì lại bị tiếng chuông điện thoại của cậu cắt ngang, nhất thời tôi cảm thấy khó chịu không lí do.
“Xin lỗi, mình nghe điện thoại.” Cậu mở điện thoại, vừa cười vừa nói với người bên kia: “À không cần,…Tất nhiên là đã vào được rồi! Đang ở trên lầu, cúp đây.”
“Thì ra mấy cậu là bạn học thời cao trung à,” cậu nhét điện thoại trong tay vào vào quần jean, tiếp tục câu chuyện khi nãy.
“Đúng vậy, bọn tôi là bạn cạnh lớp.”
“Cậu cũng ở tầng này? Hay thật.”
Nghe cậu hỏi như vậy, tôi mới phát hiện mình cố bắt chuyện nên đã theo cậu ấy lên tới tầng năm.
Mắt thấy sắp tới cửa phòng 5012, tôi không thể làm gì khác ngoài việc hấp tấp bịa cho mình một cái cớ chính đáng. Vì thế, khi gặp mặt Dương Sinh, tôi chỉ vào cậu ấy, trêu chọc: “Ê nhóc, lại lén xem bóng đá à?” Dứt lời, tôi đưa cho cậu ấy vài lon bia, “Này, lấy để lát nữa uống với bạn cậu.”
Rõ ràng cậu ấy cũng có hơi giật mình, có lẽ là do cậu ấy không ngờ người giúp người kia cà thẻ là tôi.
“Ra là cậu, suýt chút nữa là tớ xuống lầu mở cửa rồi ấy!” Hiểu được tôi và cậu kia chưa quen nhau, Dương Sinh lập tức giới thiệu: “Đây là bạn học cũ thời cao trung của mình, Thư Khánh Bồi, đây là bạn tớ, Lý Trạch Niên.”
“Hây.”
Cuối cùng tôi cũng nghe thấy Dương Sinh nói ra tên của cậu. Phản ứng đầu tiên của tôi chính là nghiêm túc nói ‘Hây’ với cậu, chỉ đơn giản như vậy. Trừ câu đó ra thì với cái tính câu nệ vô dụng của tôi, tôi không thể nghĩ ra bất cứ cái gì khác có thể bày tỏ được tình hữu nghị của mình lẫn cái sự thân thiết vô hình ấy.
Lý Trạch Niên.
Vừa nghe thấy cái tên này, lập tức trong đầu tôi toàn xổ ra ba từ tiếng Trung, cùng lúc đó, tôi cũng không thể tìm ra cái tên nào khác phù hợp với dáng vẻ của cậu hơn cái tên này. Dáng vẻ cúi đầu cầm bút viết chữ của cậu; dáng vẻ co chân ngẩng đầu xem tivi của cậu; cách trò chuyện, xử sự với người lạ của cậu,…Tất cả đều mang sự khác biệt với mọi người.
Sau này, tôi hỏi nhiều người mới biết được, lầu số 25 đối diện cây cầu là kí túc nam của học viện mỹ thuật.
Nếu đã biết tên và trường của cậu thì chuyện tìm cậu trên mạng xã hội không hề khó khăn.
Rất nhanh tôi đã tìm được cậu, thế là gửi lời mời kết bạn sang. Nhưng mà suốt mấy ngày vẫn không thấy lời mời này được trả lời. Đến một ngày nọ, khi tôi đang lần nữa đăng nhập vào tài khoản của mình thì lại thấy được cậu dùng một tài khoản khác gửi lời mời kết bạn cho tôi, đồng thời còn nhắn: 《 Xin lỗi, tài khoản kia của mình không xài rất lâu rồi nên dùng cái này để thêm cậu.:) 》
Tôi cảm thấy cậu ấy không phải là một bức tranh sinh hoạt bình thường, mà là một tác phẩm trừu tượng hiện đại.
Vào xem phần thông tin của cậu tôi mới biết cậu bằng tuổi tôi, sinh nhật vào hai tháng cuối xuân, so với tôi cũng chỉ nhỏ hơn mấy tháng mà thôi. Học chuyên ngành hội hoạ, trong albums ảnh hầu như cũng toàn là những thứ có liên quan đến hội hoạ, tôi có thể hiểu được tình cảm của cậu dành cho những thứ này có bao nhiêu chân thành, cũng có vài tấm là tác phẩm của cậu ấy, nhưng tôi chỉ là người ngoài, có xem cũng không hiểu được gì. Ngược lại, những cái trạng thái ít ỏi đó lại thu hút sự chú ý của tôi. Dường như cậu có thói quen thỉnh thoảng sẽ viết trạng thái, nội dung phần lớn là những sinh hoạt gần đây, có đề cập tới nguyện vọng muốn tham gia tuyển chọn hội học sinh của học viện, cũng có nhắc tới những mong muốn trong cuộc sống
Cậu từng trích dẫn câu danh ngôn của Lincoln* để giải thích thế giới quan của mình: ‘Đường này gian khổ và lầy lội. Tôi một chân trơn trượt, chân còn lại cũng vì thế mà đứng không vững; nhưng tôi bình tĩnh tự nói với mình, chẳng qua chỉ vấp té một cái, cũng không phải là chết đi không bò dậy nổi.’ Cũng phải nói thêm, trên đời có nhiều quan niệm sai lầm và rào cản ngăn cách, không nên bởi vì khó mở miệng, sợ phải đối mặt, sợ hoàn cảnh cực khổ, sợ quyền lực mà liên tục từ bỏ cố gắng.
Tôi đặc biệt thích quan niệm này, thậm chí còn có phần ngưỡng mộ.
Khi ánh mắt lần nữa dừng lại ở cái mặt cười nằm cuối tin nhắn của cậu, tôi bỗng nhiên cảm thấy tâm tình thật tốt, thậm chí là rất phấn khích.
_____
CHÚ THÍCH:
(*) Lincoln: Abraham Lincoln (12/02/1809 – 15/04/1865), còn được biết là Abe Lincoln, tên hiệu Honest Abe, Rail Splitter, Người giải phóng vĩ đại, là Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ từ tháng 3 năm 1861 cho đến khi bị ám sát vào tháng 4 năm 1865.